การทำลูกประคบ
อุปกรณ์การทำลูกประคบ

1. ผ้าดิบสำหรับห่อลูกประคบ, เชือก
2. ตัวยาที่ใช้ทำลูกประคบ
3. หม้อสำหรับนึ่งลูกประคบ
4. จานรองลูกประคบ
5. กะละมัง ถุงมือ ผ้าขนหนู

ตัวยาที่นิยมใช้ทำลูกประคบ

1. ไพล (500 กรัม)  - แก้ปวดเมื่อยลดการอักเสบ
2. ผิวมะกรูด (100 กรัม) - ถ้าไม่มีใช้ใบแทนได้ มีน้ำมันหอมระเหย แก้ลมวิงเวียน
3. ตะไคร้บ้าน (200 กรัม) - แต่งกลิ่น
4. ใบมะขาม (100 กรัม) - แก้อาการคันตามร่างกาย ช่วยบำรุงผิว
5. ขมิ้นชัน (100 กรัม) - ช่วยลดอาการอักเสบ   แก้โรคผิวหนัง
6. ใบส้มป่อย (50 กรัม) - ช่วยบำรุงผิว แก้โรคผิวหนัง  ลดความดัน
7. การบูร (30 กรัม) - แต่งกลิ่น บำรุงหัวใจ
8. เกลือ (60 กรัม) - ช่วยดูดความร้อนและช่วยพาตัวยาซึมผ่านผิวหนังได้สะดวกก้น
9. พิมเสน (30กรัม ) - แต่งกลิ่น  แก้พุพอง ผดผื่น บำรุงหัวใจ

วิธีการทำลูกประคบ

1. หั่นหัวไพล  ขมิ้นอ้อย  ตะไคร้  ผิวมะกรูด  ตำพอหยาบๆ
2. นำใบมะขาม  ใบส้มป่อย  ตำผสมกับข้อ 1. เสร็จแล้วให้ใส่เกลือ การบูร คลุกเคล้าให้เข้าเป็นเนื้อเดียวกันแต่อย่าให้แฉะเป็นน้ำ
3. แบ่งตัวยาที่ตำเรียบร้อยแล้วเป็น 2 ส่วน เท่าๆ กัน โดยใช้ผ้าขาวห่อเป็นลูกประคบรัดด้วยเชือกให้แน่น
4. นำลูกประคบที่ได้ไปนึ่งในหม้อนึ่ง ใช้เวลานึ่งประมาณ 15 – 20 นาที
5. นำลูกประคบที่ความร้อนได้ที่แล้วมาประคบผู้ป่วยที่มีอาการต่างๆ  โดยสับเปลี่ยนลูกประคบ

การเก็บรักษาลูกประคบ

• ลูกประคบสมุนไพรที่ทำครั้งหนึ่ง สามารถเก็บไว้ใช้ได้ 3 -5 วัน
• ควรเก็บลูกประคบไว้ในตู้เย็น จะทำให้เก็บได้นานขึ้น (ควรเช็คตัวยาในห่อลูกประคบด้วยถ้ามีกลิ่นบูดไม่ควรเก็บไว้)
• ถ้าลูกประคบแห้ง ก่อนใช้ควรพรมด้วยน้ำหรือเหล้าขาว
• ถ้าลูกประคบที่ใช้มีสีเหลืองอ่อนลง  แสดงว่ายาที่ใช้จืดแล้ว (คุณภาพน้อยลง) จะใช้ไม่ได้ผล
• เมื่อต้องการนำไปใช้ใหม่  ต้องเปลี่ยนผ้าห่อลูกประคบผืนใหม่
• เวลาที่จะเก็บไว้ และเอาออกมาใช้ใหม่ ควรเติมเกลือ และพิมเสน การบูร อย่างละ 1 ช้อนโต๊ะ

ขั้นตอนการประคบ

1. จัดท่าผู้ป่วยให้เหมาะสม  เช่น นอนหงาย นั่ง นอนตะแคง  ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่จะทำการประคบสมุนไพร
2. นำลูกประคบที่ร้อนได้ที่แล้วมาประคบบริเวณที่ต้องการประคบ  (การทดสอบความร้อนของลูกประคบ โดยแตะที่ท้องแขนหรือฝ่ามือของผู้ประคบ)
3. ในการวางลูกประคบบนผิวหนังคนไข้โดยตรง ในช่วงแรกๆต้องทำด้วยความเร็ว ไม่วางแช่นานๆ เพราะคนไข้จะทนความร้อนไม่ได้มาก
4. เมื่อลูกประคบคลายความร้อนลงก็สามารถวางลูกประคบอีกลูกหนึ่งแทน  (นำลูกเดิมไปนึ่งต่อ)
5. ทำซ้ำตามข้อ 2, 3, 4

โรคหรืออาการที่สามารถบำบัดรักษาด้วยการประคบสมุนไพร
โรค / อาการที่สามารถบำบัดรักษาด้วยการประคบสมุนไพรตามแนวทางเวชปฏิบัติด้านการ แพทย์แผนไทยในสถานบริการสาธารณสุขของรัฐ ของกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

ข้อห้าม ข้อควรระวังในการประคบสมุนไพร
ข้อห้าม  ข้อควรระวังในการประคบสมุนไพรตามแนวทางเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทยในสถานบริการสาธารณสุขของรัฐ ของกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

อาการแทรกซ้อนและการดูแลเบื้องต้น
อาการแทรกซ้อนและการดูแลเบื้องต้น ตามแนวทางเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทย ในสถานบริการสาธารณสุขของรัฐ ของกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก