แต่ไหนแต่ไรมา คนไทยนิยมปลูกมะขามไว้ในบ้านเพราะมีประโยชน์ใช้สอยสารพัด ไม่ว่าจะเอาไม้หรือกิ่งของมันมาทำของใช้ อย่างหนังสติ๊ก ทำเครื่องเรือน ทำเขียง ในของมันเอามาทำสีย้อมสีเหลือง ยอดมะขาม ดอกมะขามเราก็เอามาทำอาหารได้หมด ฝักอ่อนมะขามเราก็เอามากิน ฝักแก่ก็กิน เอามาทำมะขามเปียกใส่ไหเอาไว้กินแทนมะนาวได้ทั้งปี

     แถมเนื้อมะขามมีฤทธิ์ทางยา เป็นยาขับลม ยาระบาย ใช้ผสมปูนกินกับหมาก ทารักษากลากเกลื้อน เมล็ดของมะขามยังเป็นยาแก้ท้องเสีย ขับพยาธิ ส่วนรกมะขามตรงที่เป็นเส้นๆ หุ้มเนื้อมัน โบราณก็ใช้เป็นยาแก้ประจำเดือนผิดปกติอีกด้วย
     เรารู้กันว่ามะขามใช้เป็นยาระบายได้ ทั้งนี้เพราะในเนื้อมะขามมีกรดอินทรีย์มากมายเช่น Tartatic acid,Citric acid,Malic acid,Potassium bitartrate ทำให้มีรสเปรี้ยวและมีฤทธิ์ระบายท้อง ทั้งยังมีสารเส้นใยประเภท เปคตินและกัม การที่เราเอาเนื้อมะขามมาขยำกับน้ำแล้วได้เมือกน้อยๆนั่นแหละเปคติน มะขามจึงช่วยทำให้ขับถ่ายได้ดีกว่าเดิม
     จากการทดลองทางเภสัชวิทยาและทางคลินิกปัจจุบัน เราพบตัวยาในมะขามมากมาย เช่น

1. เปลือกต้นมะขาม หากนำไปสกัดด้วยแอลกอฮอล์ 95 % ปรากฏว่ามีสารต้านเชื้อราชนิด neurospora crassa
2. ใบ : สารสกัดแอลกอฮอล์ 95 % มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียหลายตัว เช่น แบคทีเรียที่ผิวหนัง Staphylococus aureus, Bacillus subtillis , แบคทีเรียในลำไส้ Escherichia coli, เชื้อไทฟอยด์ Salmonella typhosa และกระทั่งเชื้ออหิวาต์ Vibrio cholera เป็นต้น
   แต่ถ้าสกัดด้วยน้ำร้อน คือ นำเนื้อมะขามไปต้ม จะได้สารซึ่งมีฤทธิ์เฉพาะในการฆ่าแบคทีเรีย ในลำไส้ E.coli
3. เนื้อมะขาม : สารสกัดด้วยแอลกอฮอล์ 95 % จะมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อรา Tricophytum mentogrophyte และ T.rubrum ซึ่งเป็นเชื้อรา ของโรคกลากโบราณเขาจึงใช้ทาแก้กลากเกลื้อน
4. เมล็ด มีฤทธิ์ขับพยาธิ Meloidogyne incognita ภายใน 48 ชั่วโมง
5. เมล็ด ยังมีสารต้านอนุมูลอิสระฤทธิ์แรงที่ชื่อ oligomeric proanthocyandine OPC เป็นสารตัวเดียวกันกับที่พบในสารสกัดจากเมล็ดองุ่น(Grape seed) หรือเปลือกสน (pine bark extract) ต่อไปแทนที่จะเสียสตางค์ซื้ออาหารเสริมจากต่างประเทศกิน การกินเมล็ดมะขามก็จะได้ประโยชน์อย่างเดียวกัน

ข้อมูลโดย : พญ.ลลิตา ธีระสิริ